Zingeving als kompas voor een gezonde samenleving

Gelukkig zijn als gezondheidsvoorwaarde

Zingeving begint, zo blijkt al snel in het gesprek, niet met grote levensvragen maar met iets eenvoudigs: gelukkig zijn. Wie ongelukkig is, functioneert slechter, hoe gezond hij ook eet of traint. Vanuit de zentraditie klinkt een vergelijkbaar inzicht: gezondheid heeft te maken met mee kunnen stromen, met het leven zoals het is in plaats van er tegenin te gaan. De kracht van verandering omarmen in plaats van vasthouden aan de status quo — dat is, zo illustreert Arjan aan de hand van zijn treffende beeld van de mui, precies wat ons op de been houdt.

Toch is dat makkelijker gezegd dan gedaan. In een wereld vol schermen en prikkels is het contact met het hier en nu voortdurend verstoord. Zelfs ervaren mediteerders hebben moeite om bij de ademhaling te blijven. De telefoon biedt een uitweg uit het ongemak van echt contact — maar dat ongemak is precies de plek waar zingeving begint.

Een van de mooiste lijnen in het gesprek

...is de paradox van het individualisme. We noemen onszelf een samenleving van individuen, maar als het erop aankomt — bij een concert, een voetbalwedstrijd, een verjaardag — zoeken mensen instinctief de nabijheid van anderen op. Oxytocine, vriendelijkheid op straat, vrijwilligerswerk: ons lichaam beloont ons als we iets doen dat goed is voor het collectief.

Dit inzicht krijgt in het gesprek ook een sociale dimensie. Toms scriptieonderzoek bij een GGZ-instelling liet zien hoe schoonmakers — onvoldoende gezien en gehoord — desondanks diepe betrokkenheid voelden bij de mensen op de afdelingen waar ze werkten. Kwetsbaarheid als last én als kracht tegelijk. Zingeving, zo redeneert hij vanuit zijn praktijk in de ouderenzorg, is niet iets wat je gevonden hebt — het is iets wat je met anderen in stand houdt.

De levende wereld als oefenruimte

Arjan laat liever het woord 'natuur' los — hij spreekt van de levende wereld, en dat verschil is veelzeggend. De levende wereld is geen decor voor ontspanning, maar een voortdurend interactief systeem waar je zintuigen wakker worden. De beste excursies waren die in de regen. Het zendocentrum op het dak in Den Bosch — een ruimte die ontstond tijdens corona — staat het hele jaar open: in de sneeuw, met het geruis van bussen, met de seizoenen die letterlijk zichtbaar worden als de zon 's ochtends vroeger opkomt.

Wie zichzelf leert kennen via meditatie, merkt op den duur dat het onderscheid tussen zichzelf en de wereld om hen heen vervaagt. Duurzaam gedrag wordt dan geen verplichting van buitenaf, maar iets wat vanzelf opkomt — omdat je de kwetsbaarheid van alles om je heen begint te voelen. Zorgen voor, begin bij behouden van: wie verliefd is op de wereld, hoeft niet met de alarmbel te luiden.

Die verbinding — persoonlijk, collectief, ecologisch — is precies waar duurzaamheid en zingeving samenkomen. Niet als abstracte doelstelling, maar als dagelijkse oefening in aanwezig zijn.

Nieuwsgierig naar het volledige gesprek over mentale gezondheid, mannelijkheid en maatschappelijke verandering? Luister de hele aflevering via de link hieronder!

Je kunt ook luisteren via je favoriete podcast app; zoek naar De Duurzaamheidstransitie en je vindt daar alle afleveringen tot nu toe!