Eilandwijsheid: Hoe Texel laat zien dat coöperaties de democratie herbouwen

"Het gaat om de kracht van je ideeën, niet om de kracht van je geld," legt Kieft uit over het verschil met een gewone NV. In een coöperatie heeft elk lid één stem, ongeacht het aantal aandelen. Dat creëert draagvlak en eigenaarschap dat verder gaat dan anoniem aandeelhouderschap.

Van brievenbussen tot windmolens

Toen Texel in 2003 de ambitie uitsprak om energie zelfvoorzienend te worden, leidde dat tot de oprichting van de energiecoöperatie TexelEnergie. En dat raakte direct een gevoelige snaar. De brievenbus voor aanmeldingen van de energiecoöperatie moest meerdere keren per dag geleegd worden, zoveel Texelaars wilden mede-eigenaar worden van hun eigen duurzame energietransitie. Het rendement op het eiland houden in plaats van laten wegvloeien naar financiële partijen op "de overkant", zo noemen ze het vasteland hier. Met de veerdienst TESO als lichtend voorbeeld hoe je regie in eilandhand kunt houden.

Toch verliep niet alles vlekkeloos. De discussie over windmolens bijvoorbeeld blijft lastig vanwege de toeristische sector. Maar juist in die tegenslag zit een les: verandering heeft een langere adem nodig dan één individu kan leveren. "Je moet je voorhouden dat je zelf misschien de oogst niet mee gaat maken," stelt Kieft nuchter.

Bondgenoten tegen het systeem

Die lange termijnvisie is hard nodig, want coöperaties moeten concurreren met bedrijven die hun maatschappelijke en ecologische kosten over de schutting kieperen. De grote elektriciteitsmaatschappijen, verzekeraars en de Rabobank - ze begonnen allemaal coöperatief, maar binnen honderd jaar waren ze geannexeerd door het bestaande kapitalistische systeem.

Kiefts oplossing? Zoek bondgenoten en trek voldoening uit het feit dat je onderdeel bent van een beweging in de goede richting. "Dat onderscheid helpt mij geduld te beoefenen." Voor een overheid betekent dit: faciliteer lokale initiatieven, documenteer de lessen en houd beleid tien jaar vast zodat ondernemers durven investeren.

De experimenteerruimte van Nederland

Met zijn heldere grenzen is Texel de ideale proeftuin. "Als je iets wil uitproberen, doe het hier," roept Kieft richting provincie en Rijk. Het eiland heeft inmiddels een innovatiepot van een ton per jaar voor initiatieven rond water, natuur en voedsel - met één belangrijke voorwaarde: de ervaringen zijn openbaar, zodat iedereen ervan kan leren.

Want uiteindelijk draait wijsheid volgens Kieft om één vraag: helpt het de samenleving ietsje verder zodat iedereen kan meedoen en we de roofbouw op de aarde stoppen? Die vraag kreeg hij mee van huis uit en drijft hem nog steeds. Ook als wethouder, midden in het systeem dat eigenlijk fundamenteel moet veranderen, blijft hij zoeken naar oplossingen. Niet door het systeem frontaal aan te vallen, maar door te laten zien dat lokaal eigenaarschap werkt, mensen voelen zich weer betrokken en nemen weer verantwoordelijkheid.

“En let op elkaar”, voegt hij eraan toe. “De boog kan niet altijd gespannen staan, bij wijsheid hoort ook op z’n tijd relativeren, wat lichte zelfspot en humor. Dat geeft energie en creëert verbinding, beide onmisbare voorwaarden om het vol te houden, voor de lange adem.”.

Nieuwsgierig naar het volledige gesprek over wijsheid, democratie en duurzaamheid? Luister de hele aflevering via de link hieronder! 

Je kunt ook luisteren via je favoriete podcast app; zoek naar De Duurzaamheidstransitie en je vindt daar alle afleveringen tot nu toe!